استان لرستان

تا نیمه دوم قرن چهارم هجری قمری هیچ یک از مورخین قوم و طایفه‌ای را به نام «لر» در آثار خویش معرفی ننموده‌اند و سرزمین کنونی «لرستان» نیز به نام امروزی خود مشهور نبوده است. در گذشته هر قسمت از این سرزمین در حیطه حکومت حاکمانی بوده است که در تاریخ از ایشان ذکری به میان آمده و یا سنگ نوشته‌هایی از آنان به جا مانده است.

مستوفی در این خصوص می‌نویسد:

«در زبدةالتواریخ آمده که این اسم بر آن قوم به وجهی که گویند آنست که در «مانرود» دهی است که آن را «کرد» خوانند و در آن حدود بندی است که آن را به زبان لری «کول» خوانند و در آن بند، موضعی است که آن را «لر» خوانند، چون اصل ایشان از آن موضع برخاسته‌اند، از آن سبب ایشان را «لر» گفته‌اند.»

علاوه بر آن، به زبان لری کوه پردرخت را «لِرِ» گویند ولی به سبب ثقیل بودن، کسره تبدیل به ضمه شده و لُر گفته می‌شود. از طرفی گفته می‌شود شخصی که این طایفه از او به‌وجود آمده‌، «لُر» نام داشته است ولی آنچه از شواهد برمی‌آید دلیل اول درست‌تر می‌نماید.

غیر از این مطالب، طوایفی از ساکنان شهر قدیمی «لور» را استخری در کتاب المسالک و الممالک چنین توصیف کرده است:

«لور شهری آبادان است و هوای کوه بر آن غالبست، از جملۀ خوزستان بود، اکنون در شمار کوهستان می‌دارند»

بر اساس مطالب ذکر شده این طایفه به قسمت‌های شمالی (شمال خوزستان که امروزه استان لرستان است)، کوچ نموده و محل سکونت جدید این قوم بر اساس نام آنان «لورستان» نامیده شده که بعداً کلمه «لور» به «لر» تبدیل شده است. اکنون نیز در جنوب لرستان و 10 کیلومتری شمال اندیمشک محلی است که به نام «لور» مشهور است و همان است که استخری آن را حدّ شمالی خوزستان دانسته و می‌نویسد:

«... و حدّ شمالی آن سیمره و کرخه و لور است تا با حدود جبال می‌پیوندد.»

این حدس ممکن است صحیح باشد به دلیل آن که امروز روستاهای شمال و شمال غربی شوش به نام «سگوند» مشهور است و «سگوند» شاخه‌ای از ایل سگوند لرستان است که سال‌ها پیش به اطراف شوش مهاجرت نموده و ساکن گشته‌اند و اکنون این محل به نام آنان مشهور است.                                                                             

 
 
 

استان لرستان منطقه‌ای است کوهستانی که به جز تعدادی دره آبرفتی و چند دشت کوچک، ناحیه هموار ندارد. اشترانکوه با 4150 متر ارتفاع، بلندترین نقطه استان لرستان است. پست‌ترین نقطه استان لرستان با ارتفاع 500 متر از سطح دریا در جنوبی‌ترین نقطه استان واقع شده است.

 
کوه‌های استان لرستان
 
 

لرستان سرزمین کوه‌های عظیم و قلل مرتفع می‌باشد. در این استان 35 قله با ارتفاع بیش از 3000 متر وجود دارد. کوه‌های استان لرستان در ارتفاعات اصلی زاگرس واقع شده و به طور منظم از شمال غربی به جنوب کشیده شده‌اند و دارای دره‌های عمیق به صورت فشرده، بلند و ناصاف می‌باشند. بلندترین قله‌های استان لرستان که به صورت نواری در گوشه شمال غربی تا شرق استان کشیده شده اند به ترتیب موقعیت عبارتند از چهل نابالغان، گرین، کوه میش‌پرور، کوه رباط، اشترانکوه، کوه سرسبز، قالی کوه، کوه تمندر.

اشترانکوه: اشترانکوه با ارتفاع 4150 متر بلندترین نقطه استان است. این‌ رشته‌ کوه‌ بخشى‌ از چین‌خوردگى‌ زاگرس‌ (میانى‌) است‌ که‌ در امتداد شمال‌ غربی‌- جنوب‌ شرقی‌ به‌ طول‌ حدود 50 کیلومتر و عرض‌ حدود 2 تا 11 کیلومتر در فاصله دو شهرستان‌ دورود و الیگودرز استان‌ لرستان‌ قرار گرفته‌ است به‌ گونه‌ای‌ که‌ از 10 کیلومتری‌ جنوب‌ شرقی شهر دورود آغاز، و به‌ جنوب‌ روستای‌ چقاگرگ‌  منتهى‌ مى‌شود.

قله‌های‌ مهم‌ این رشته کوه از شمال‌ غربی‌ به‌ جنوب‌ شرقی‌ چال‌ میشان‌، گل‌گل‌، گل‌گهر، سَن‌ بُران‌ (بلندترین‌ قله اشترانکوه‌ با ارتفاع 4150 متر)، کوله‌ لایو، میرزایى‌، فیالسون‌، لگه‌، سراب‌ شاه‌ تخت‌، سوزنى‌ مهرجمال‌، مهرجمال‌، پیاره‌ دره‌ تخت‌، پیاره‌ کمندون‌، ازنادر و کوله‌جنو  می‌باشند.

  

در ارتفاعات‌ اشترانکوه‌ دره‌هایى‌ یخچالى‌ وجود دارند که‌ در اصطلاح‌ محلى‌ به‌ آن‌ها چال‌ مى‌گویند. از جمله این‌ چال‌ها مى‌توان‌ از چال‌ میشان‌، چال‌ کبود، چال‌ بران‌، چال‌ فیالسون‌، چال‌ شاه‌تخت‌، چال‌ پیارو و چال‌ همایون‌ نام‌ برد. در آخرین چال اشترانکوه (به نام چال همایون)، قله مرتفع کفت همایون با ارتفاع 4000 متر قرار دارد همچنین چشمه معروف و بزرگ شاه تخت که بزرگ‌ترین سرچشمه آب دز است، در این محل واقع شده است. از سوی دیگر دریاچه زیبای گهر نیز در قسمت جنوبی این چال قرار گرفته و جاذبه آن را دوچندان نموده است.

این رشته کوه از لحاظ گونه‌های جانوری و گیاهی جزو مناطق حفاظت شده است و در سال 1348 جزو محیط زیست جهانی قرار گرفت. در اشترانکوه پسته کوهی به فراوانی یافت می‌شود و پوشش گیاهی متنوع آن اعم از گون، ریواس، استپ‌ها در شیب ملایم بعضی نقاط و گل‌های طبیعی و خودرو محل مناسبی برای جانوران ساکن در اشترانکوه ‌است. از گونه‌های جانوری آن می‌توان به خرس قهوه‌ای، روباه، کفتار، گراز، گرگ خاکستری، بز کوهی، قوچ و از پرندگان می‌توان به عقاب، کبک، جغد، اردک و شاهین اشاره کرد که همگی تحت حفاظت محیط زیست می‌باشند.

کوه تمندر: رشته کوه تمندر در نواحی بریرود و زلفی شهرستان الیگودرز واقع شده و دارای چهار رشته شمالی، جنوبی، شرقی و مرکزی است. رشته شمالی دو قله ازنا و دره‌سر را دربر می‌گیرد که به ترتیب 3200 و 3500 متر ارتفاع دارند. رشته مرکزی دارای شش قله به نام‌های قله مرکزی تمندر، هما، قله شمالی، شرقی و جنوبی تمندر و قله جنوبی دره‌سر است که همه آن‌ها بیش از 3500 متر ارتفاع دارند. رشته شمالی تمندر دو قله فرسش و قله جنوبی را شامل می‌شود که به ترتیب 3600 و 3850 متر ارتفاع دارند. رشته جنوبی تمندر نیز شامل یک خط الرأس 15 کیلومتری است که در انتهای غربی آن قلعه مخروبه قدیمی به نام قلعه دختر قرار دارد.

کوه گرین: کوه گرین از رشته کوه‌های مهم غرب ایران است که بیشتر مساحت آن در شمال استان لرستان و بخشی نیز در استان‌های همدان و کرمانشاه قرار دارد. این رشته کوه بلند زاگرس در ادامه اشترانکوه قرار دارد و طول آن به بیش از 180 کیلومتر می‌رسد. این رشته کوه در استان کرمانشاه به کوه‌های پرو و بیستون می‌پیوندد. قله‌های بلند آن شامل یال کبود در کوه چهل نابالغان با ارتفاع تقریبی 3850 متر در جنوب نهاوند (استان همدان)، قله هجده یال در بروجرد و نیز قله ولاش با ارتفاع 3623 متر در شمال الشتر است. دیگر قله‌های آن نیز شامل بازگیر و چهل تن می‌شوند. گرین از غرب به دلفان، از شمال به شهرستان نهاوند، از شرق به شهرستان بروجرد و از جنوب به شهرستان سلسله محدود می‌شود. گرین در گویش محلی گرّو و در گویش لکی گروین نامیده می‌شود و یکی از کانون‌های آبگیر دائمی لرستان است که رودهای دز و گاماسیاب را تغذیه می‌کند. سراب‌های فراوانی در پای این کوه وجود دارند که آب آشامیدنی بروجرد و نیز آب مورد نیاز کشاورزی دشت سیلاخور را تأمین می‌نمایند. جانورانی که در این منطقه زیست می‌کنند عبارتند از خرس، کفتار، گرگ و روباه. در گذشته پلنگ نیز در این منطقه دیده شده است.

چهل نابالغان: چهل نابالغان یکی از کوه‌های عظیم زاگرس در مرز استان لرستان و استان همدان است. چهل نابالغان از شمال به نهاوند، از جنوب به الشتر، از غرب به شهرستان دلفان و از شرق به بروجرد محدود است. بلندترین قله آن یال کبود با ارتفاع تقریبی 3850 متر است. چهل نابالغان بخشی از رشته کوه بزرگ گرین است و دسترسی به آن بیشتر از الشتر یا نهاوند امکان‌پذیر است. سراب گاماسیاب در دامنه شمالی این کوه قرار دارد.

از دیگر ارتفاعات استان لرستان عبارتند از:

قالی کوه: با ارتفاع 4028 متر در جنوب الیگودرز

کوه رباط: با ارتفاع 3600 متر در غرب بخش زز و ماهرو شهرستان الیگودرز

کوه سرسبز: با ارتفاع 3596 متر در شمال بخش زز و ماهرو شهرستان الیگودرز

کوه میش‌پرور: با ارتفاع 3500 متر در جنوب غربی بروجرد

کوه رنگ‌رزی: با ارتفاع 3210 متر در جنوب الیگودرز

کوه هنجیس: با ارتفاع 3200 متر در شمال کوهدشت و جنوب نورآباد

کوه ویلو: با ارتفاع 3030 متر در غرب الیگودرز

کوه نیر: با ارتفاع 3191 متر در بخش زز و ماهرو شهرستان الیگودرز

کوه رال: با ارتفاع 2995 متر در شمال بخش زز و ماهرو شهرستان الیگودرز

کوه شاه‌نشین: با ارتفاع 2900 متر در جنوب بروجرد

سفیدکوه: با ارتفاع 3060 متر در غرب خرم‌آباد

پریزکوه: با ارتفاع 3070 متر در جنوب دورود

کوه باباهر: با ارتفاع 2950 متر در جنوب دورود

کوه رنگینه: با ارتفاع 2930 متر در جنوب دورود

کوه یافته: با ارتفاع 2850 متر در جنوب غربی خرم‌آباد

کوه سفیدکوه ازنا: با ارتفاع 2719 متر در ازنا

کوه علی بلاغی: با ارتفاع 2650 متر در شمال الیگودرز

کوه هشتاد پهلو: با ارتفاع 2997 متر در جنوب خرم‌آباد

کوه قلعه عبدالرضا: با ارتفاع 2518 متر در شرق الیگودرز

کوه تاف: با ارتفاع 2346 متر در جنوب شرقی خرم‌آباد

کوه منگنی: با ارتفاع 2400 متر در جنوب دلفان و شمال کوهدشت

کوه مخمل کوه: با ارتفاع 1966 متر در شرق خرم‌آباد

کوه کبیرکوه: با ارتفاع 1760 متر در جنوب پلدختر

 
غارهای استان لرستان
 
 

غار کلماکره: این غار در بخش مرکزی شهرستان پلدختر واقع شده و یکی از شش گنجینه بزرگ کشف شده در جهان است. برای دسترسی به غار از مسیر پلدختر و از طریق جاده شوسه‌ای که در حاشیه شمالی رودخانه کشکان است، پس از طی 12 کیلومتر دهکده قشلاقی به نام دره باغ قرار دارد. از این روستا تا دهانه غار مسیری کوهستانی است که باید پیاده طی شود و تا حدودی خطرناک است. کوه آهکی ملِّه که غار باستانی کلماکره در سطح رو به آفتاب آن قرار گرفته است، از غرب شهرستان پلدختر آغاز شده و با انحرافی اندک از شرق به جانب شمال شرقی کشیده شده است. غار کلماکره در سمت شرقی یکی از آخرین دره‌های صخره‌ای کوه در ارتفاع 550 متری از سطح دشت واقع شده است. دهانه غار به سمت غرب باز شده و به سوی شرق ادامه می‌یابد. دهانه‌های تقریباً دوقلوی غار در پناه پوز صخره‌ای شیب‌دار با دیدی کاملاً کور قرار گرفته است به همین دلیل مأمن بسیار مناسبی در شرایط اضطراری جهت مخفی شدن می‌باشد. واژه کلماکره از سه کلمه کل، ما و کره تشکیل شده است. «کل» در گویش مردم لرستان نوعی حیوان کوهی با شاخ‌های کمانی رو به بالا و جنس نر بز کوهی است. کلمه «ما» با توجه به گویش محلی به صورت پسوند «مان» به معنای مکان، محل استقرار و مأوا به کار می‌رود. کلمه «کره» به درختی اتلاق می‌شود که مشابه درخت انجیر است و از نظر ظاهری تفاوتی با آن ندارد فقط میوه آن نامرغوب و غیرخوراکی است که در بدو ورود به غار، این درخت رؤیت می‌شود. این غار به صورت تصادفی در جریان تعقیب یک بزکوهی توسط یک شکارچی در سال 1368 خورشیدی کشف می‌شود. دهانه غار حدود 30 متر پایین‌تر از قله کوه است و پیشانی غار 1/5 متر جلوتر از پایین دهانه بوده و این یکی از ویژگی‌هایی است که سبب پنهان ماندن غار از دید رهگذران، شکارچیان و چوپانان بوده است. طول دهانه غار حدود 20 متر و ارتفاع آن بین 1 تا 7 متر است. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که دست‌یابی به غار کلماکره از دیرباز مشکل بوده و هیچ راه سهلی ندارد به جز فرود از این ارتفاع و گذشته از راه باریک بُزرو به طول 10 متر به سمت ورودی دهانه غار. نور طبیعی تا عمق 10 متری دهانه در این تالار رفت و آمد را ممکن می‌سازد ولی از آن پس تاریکی مطلق بوده و بدون استفاده از نور مصنوعی، امکان پیشروی وجود ندارد. چند چاله کوچک و بزرگ و مملو از آب در تالارهای دوم، سوم و چهارم غار دیده می‌شود. به نظر می‌رسد بعضی استالاگمیت‌های موجود در غار در نتیجه دخالت انسان و به صورت مصنوعی در آن ایجاد شده است.

    

از زمان کشف این غار تا کنون این غار مورد تعرض و غارت قرار گرفته است. بسیاری از پدیده‌های توصیف‌ناپذیر و طبیعی این مکان شگفت‌انگیز و آثار 2700 ساله آن به امید یافتن گنج توسط افراد سودجو منهدم شده است. اولین اشیای ضبط شده شامل ماسک طلایی از چهره انسان، 3 عدد گوش کوچک حیوان از جنس نقره و 3 عدد گوش بزرگ حیوان از جنس نقره، 2 عدد میله فلزی منحنی به شکل داس، 3 قطعه شمش نقره و ... بوده است که بسیاری از این آثار به صورت غیرقانونی فروخته شده و به خارج از کشور و موزه‌های اروپایی مانند لوور پاریس، موزه بریتانیا و موزه متروپولیتن نیویورک منتقل شده‌اند. تعداد قابل توجهی از این اشیاء توسط یک تاجر عتیقه گرد آمد و در کتابی تحت عنوان «گنجینه کوه‌ها و هنرهای ماد» در لندن به چاپ رسید. برخی از اشیای کشف شده نیز در اختیار سازمان میراث فرهنگی کشور قرار گرفته‌اند و در موزه ایران باستان تهران و موزه قلعه فلک‌الافلاک در خرم‌آباد نگهداری می‌شوند.

کاسه نقره طلاکوب یکی از اشیای کشف شده از این غار است که  دارای کتیبه بسیار ظریف به خط میخی ایلامی‌نو با عنوان «آمیریش شاه ساماتوره پسر طابالا» (لابام‌ها) است. روی لبه بیرونی آن، 49 قطعه نقش برگی شکل (همچون درخت سومر)، 34 قطعه اسفنکس با روکش طلایی، 4 ردیف مظاهر گل لوتوس شامل 136 قطعه، یک ردیف میوه کاج شامل 22 قطعه و کف ظرف یک رُزِت 18 پر با تکنیک والایی بکار رفته است که این ظرف اوج هنر «ساماتی‌ها» (حدود 200 سال پیش از هخامنشی‌ها) را در استفاده از ورقه طلا برای تزئین نشان می‌دهد. 

از دیگر اشیا منحصر به فرد این مجموعه، ریتون بز نشسته به ارتفاع 132 میلی‌متر، قطر دهانه 95 میلی‌متر است. این ریتون از دو تکه جدا از هم ساخته شده که شامل یک بز نشسته است که به بخش قیفی شکل متصل شده ‌است. تزئینات طلایی آن در 7 ردیف دیده می‌شود. تزئینات طلایی این شیء از جنس الکتروم یعنی ترکیب طلا و نقره است. 

یکی دیگر از آثار، ظرفی دسته‌دار با لوله است. بدنه آن دارای یک لوله 11 سانتی‌متری و  دسته‌ای به طول 14 سانتی متر است که لوله به صورت اریب و رو به بالا امتداد یافته است و به وسیله یک پل افقی به ظرف متصل شده ‌است. در محل اتصال لوله به بدنه و دسته به بدنه یک صفحه نقره‌ای به شکل مثلث دیده می‌شود که با پنج میخ بزرگ که در رأس هر یک روکش طلایی دارند به بدنه محکم شده است. ظرف از چهار قطعه مجزا تشکیل شده که عبارتند از بدنه ظرف، لوله، پل لوله و دسته که به واسطه 20 میخ گنبدنما به هم وصل شده‌اند. ظرف گلدان تخم‌‌مرغی شکل از دیگر اشیا مهم این مجموعه است که تزئینات این شیء از نظر تکنیک اجرا شبیه به ریتون بز نشسته است. تزئینات روی ظرف شامل گل رزت، درخت زندگی، غنچه و گل لوتوس است

  

 

 

غار قَمَری: این غار در غرب و در سینه کوه سفیدکوه مشرف به شهر خرم‌آباد واقع شده و  دهانه آن به طرف جنوب است. کاوش رسمی این غار در سال 1343 تا 1348 خورشیدی توسط پروفسور فرانک هول؛ باستان‌شناس دانشگاه رایس انجام شد. این غار دارای 2 سالن می‌باشد که سالن اول 3 متر لایه فرهنگی داشته و در هر مترمربع 500 قطعه استخوان حیوانات مختلف کشف شده است. سالن دوم که بسیار تاریک است، شامل 4 دالان می‌باشد. کف سالن دوم صخره‌ای است و به دلیل آهکی بودن، در بعضی قسمت‌ها استالاکتیت و استالاگمیت تشکیل شده است. بنا به کاوش‌های فرانک هول مشخص شده است که این غار محل سکونت انسان بوده است.

غار پاسنگر: این غار نیز در شمال شهر کهنه واقع شده و محله دامنه آن نیز به همین نام مشهور است. سطح داخل ن از غار قمری بسیار کمتر است و چون در قدیم برای سنگر از آن استفاده می‌شده، امروزه به این نام معروف است. نام دیگر آن «گورخلیفه» می‌باشد.

غار یافته: این غار در 25 کیلومتری جنوب غربی شهر خرم‌آباد بر سر راه کوهدشت در محلی به نام «سولیزه» در دامنه «کوه یافته» واقع شده و سطح داخل آن در حدود 40 مترمربع است. آثار و ابزار بدست آمده از این غار مربوط به پالئولیتیک است. در محدوده غار چهار کانون مهم آتش کشف شده است و تاریخ سکونت در این غار تا 45 هزار سال پیش از این می‌تواند باشد و با بررسی‌هایی که انجام شده است 25 هزار سال پیش سکونت در این غار به اثبات رسیده است.

غار کُنجی: غار کنجی به فاصله 4 کیلومتری جنوب شهر خرم‌آباد در کمرکش کوه قرار دارد. راه رسیدن به آن از دره باریکی است که مسیل است و در بهار از دامنه‌های چشمه‌ها آب جاری می‌شود. این غار یکی از منظم‌ترین غارها از لحاظ سطح داخلی می‌باشد. مساحت آن بیش از 200 مترمربع است. قسمتی از دهانه غار را یک تپه خاک گرفته که با کاوشی که در بهار سال 134 در این تپه به عمل آمد چند قبر پیش از تاریخ با اسکلت‌های متعدد از آن بدست آمد. در دامنه و چشم‌انداز این غار دشتی وسیع و با تپه‌های مصنوعی نیز وجود دارد.

غار اَرجِنه: در دشت جنوبی دره خرم‌آباد کوه کوچک و کم ارتفاعی موسوم به «گر ارجنه» قرار دارد که غاری در سمت شرقی آن کوچک‌تر از غار کنجی دیده می‌شود و به نام همان کوه مشهور است.

غار بتخانه: این غار در 18 کیلومتری جنوب شرقی کوهدشت در دامنه کوه دمچهر قرار دارد. این غار حدوداً 300 متر طول دارد و ارتفاع آن 15 تا 20 متر می‌باشد. حیواناتی نظیر خفاش و حشراتی مانند هزارپا در داخل آن زندگی می‌کنند.

غار برد سفید: این غار در 2 کیلومتری شمال همیان کوهدشت قرار دارد.

غار تمندر: این غار در 25 کیلومتری جنوب شرقی الیگودرز و شمال کوه تمندر و روبروی روستای قاسم آباد بریرود شهرستان الیگودرز قرار دارد. مدتی است که در دهانه خروجی آب این غار مکانی برای پرورش ماهی احداث نموده و از آب موجود در غار برای مصرف چند روستا لوله‌کشی ایجاد شده است که سبب بر هم خوردن طبیعت غار شده است.

غار دوشه: غار تاریخی‌ دوشه‌ در روستای‌ کرشوراب‌ از توابع‌ بخش‌ چگنی‌ شهرستان خرم‌آباد واقع‌ شده‌ است. غار دوشه‌ حاوی‌ نقاشی‌ها و کتیبه‌های‌ تاریخی‌ متعدد و جالب‌ توجه‌ است‌. ارتفاع‌ کف تا سقف غار در حدود 5 ‌متر است‌ و داخل‌ آن‌ به‌ شکل‌ دایره‌ای‌ منظم‌ است. بر دیوارهای‌ مسطح‌ این‌ غار در حدود 110 نقش‌ با رنگ‌ سیاه ‌نقاشی‌ شده‌ و بر دیواره‌ غربی‌ آن‌ نیز به‌ جز نقش‌های‌ یاد شده‌ دو کتیبه‌ وجود داشته‌ که‌ یکی‌ از آن‌ها کاملاً از بین‌ رفته‌ و دیگری‌ نیز محو شده‌ است‌. مهم‌ترین‌ علت‌ سالم‌ ماندن‌ نقوش‌ کتیبه، دور بودن از عوارض‌ طبیعی‌ است‌. در دهانه ‌حفره‌های‌ انتهایی‌ غار، استخوان‌های‌ انسان، حیوان‌ و سفال‌های‌ شکسته‌ یافت‌ شده‌ است.

غار سمسا: این غار در مکانی موسوم به دره آرش در الشتر شهرستان سلسله قرار دارد.

غار قاژه (مغار): این غار در جنوب شرقی کوه یافته در بخش چگنی شهرستان خرم‌آباد قرار دارد. در داخل غار تعدادی استالاکتیت و استالاگمیت وجود دارد. همچنین حوضچه‌ آب سرد نسبتاً بزرگی به عمق بیش از 5/1 متر وجود دارد. این غار اقامتگاه موقت شکارچیان است.

غار کوگان: این غار در 52 کیلومتری جنوب خرم‌آباد در روستای کوگان قرار دارد. این غار جزو غارهای چندطبقه (دو طبقه) است که دسترسی به آن بسیار سخت است و رسیدن به آن بدون تجهیزات و وسایل کوه‌نوردی و غارنوردی دشوار است. این غار دژمانند که تمام آن با حجاری‌های طاقت‌فرسا به وسیله انسان به وجود آمده، به استناد سکه‌هایی که در اطراف آن به دست آمده است متعلق به دوره اشکانیان است و به عنوان یک محل سکونت دائمی مورد استفاده قرار گرفته است. ورودی غار به صورت چهارگوش به ابعاد 2/50×2/20 متر است و به سمت شمال باز می‌شود. طبقه اول غار از چهار اتاق و فضاهای مرتبط به هم تشکیل شده است. طبقه دوم آن حدود 3/40 متر بالاتر از کف قسمت اول غار است. این غار دارای اتاق‌هایی جهت استفاده بوده و نمونه‌ای از معماری صخره‌ای اشکانی است البته این آثار را به آیین مهر نیز نسبت می‌دهند. از نکات قابل تأمل در این غار وجود مخازن آب در داخل اتاق‌هاست. 

  

غار میرملاس (میرملاث): غار میرملاس در فاصله تقریبی 30 کیلومتری شهر کوهدشت در کوه سرسرخین قرار دارد. بر دیواره‌های جنوبی و شمالی این غار نقاشی‌ها و نگاره‌هایی به قدمت 12 هزار سال باقی مانده است که نماد یکی از کهن‌ترین آثار و نشانه‌های زندگی انسان اولیه در کره خاکی است و پس از غارهای لاسکو و کرکس در فرانسه سومین غاری است که نگاره‌هایی رنگین بر روی دیواره‌های خود دارد. این آثار بیشتر صحنه‌هایی از رزم، شکار، انسان و حیوان را نشان می‌دهد. نقوش حیواناتی چون گوزن، گاو، سگ، روباه و به ویژه اسب و سوار در حال تیراندازی و شکار که با رنگ‌های قرمز و سیاه بر دیواره این غار دیده می‌شود. این آثار در میان سنگ‌نگاره‌های باستانی کشور بی‌مانند است اما متأسفانه آن گونه که باید از این آثار گران‌بها پاسداری نمی‌شود و در سال‌های اخیر آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر این میراث تاریخی وارد شده است.

  

غار مُردگان: این غار در روستای دریژان شهرستان دورود قرار دارد. در داخل غار استخوان‌های زیادی وجود دارد که به خاک تبدیل شده است و به دلیل وجود گرد و خاک زیاد باید برای ورود به غار از ماسک و تجهیزات کوهنوردی استفاده نمود. از شایعاتی که در خصوص این غار وجود دارد این است که گفته می‌شود در زمان حمله مغول افراد زیادی به این غار فرار کردند و در همان جا از دنیا رفتند و یا گفته می‌شود که اهالی منطقه اجساد یا کسانی که در حال مرگ بوده‌اند را در این غار رها می‌کردند که با توجه به موقعیت و دسترسی غار این گفته صحت ندارد.

غار وقت ساعت: این غار در 20 کیلومتری جنوب دورود در نزدیکی ایستگاه راه‌آهن چم چید در روستای برآفتاب در کوه پریز قرار دارد.

غار ویزنهار: این غار در کوه ویزنهار در بخش رومشکان شهرستان کوهدشت قرار دارد.

غار یافته: این غار در 25 کیلومتری جنوب غربی خرم‌آباد در کوه یافته قرار دارد.

غار همیان: غار همیان از دو غار (همیان یک و همیان دو) که در مجاورت یکدیگر می‌باشند، تشکیل شده است و در محلی به نام چالگه شَلَه در یکی از دره‌های رشته کوه شمال کوهدشت به نام سَرسورن قرار دارد. بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته سابقه سکونت و ابزار غار همیان یک به حدود 100 هزار تا 40 هزار سال قبل می‌رسد. غار همیان دو نیز ادامنه فرهنگ همیان یک شناخته شده است. در غار همیان دو علاوه بر ابزار و شواهد سکونت، نقاشی‌هایی از ادوار بعد بر بدنه غار شناسایی و مطالعه شده است. این نقاشی‌ها به گروه‌های انسانی 17 تا 15 هزار سال پیش نسبت داده شده‌اند.

غار عالی‌آباد نیز از دیگر غارهای استان لرستان است.

 
رودخانه‌های استان لرستان
 
 

در استان لرستان 23 رود جریان دارند که بر اساس حوضه آبریز به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند. رودهای حوضه دز و رودهای حوضه کرخه که  در مجموع 96 درصد سطح استان را دربر می‌گیرند و رودهای حوضه مرکزی که سطح کوچکی از شرقی‌ترین قسمت استان لرستان را به خود اختصاص داده‌اند. رودخانه‌های حوضه آبریز دز عبارتند از رودخانه‌های سزار، تیره، بختیاری، سرخاب، کشور، سبز، چم چیست، اسک، الیگودرز و ازنا. رودخانه‌های حوضه آبریز کرخه عبارتند از رودخانه‌های سیمره، کشکان، کهمان، دره شهر، گند، خرم‌آباد و گرگافه.

رودخانه سیمره: رودخانه سیمره سرشاخه اصلی رود کرخه و مهم‌ترین رودخانه استان لرستان است که پس از عبور از این استان، نام کرخه به خود می‌گیرد و یکی از رودخانه‌های پرآب و مهم ایران است.

رودخانه خرم‌آباد: این رودخانه دائمی دارای 80 کیلومتر طول می‌باشد و از ریزابه‌های بسیاری که همگی آن‌ها از ارتفاعات پیرامون خرم‌آباد سرچشمه گرفته‌اند، پدید می‌آید. این رودخانه نخست از دره شمال شرقی کوه لپوپیاده به سوی جنوب شرقی جاری شده و سپس به موازات خرم‌آباد، به نصرآباد سرازیر می‌شود و پس از عبور از دره شرقی سفیدکوه به شهر خرم‌آباد وارد می‌شود. در این شهر با ریزابه بزرگی که از ارتفاعات شرقی سرازیر شده مخلوط می‌شود و در جنوب شهر با رودخانه تنگ بهرام کش در هم می‌آمیزد و به طرف غرب تغییر مسیر داده و به دهستان کرگاه وارد می‌شود. در این دهستان با رودخانه دره نسب مخلوط شده و پس از عبور از دهستان ویسیان در دهستان هویان به رود کشکان می‌ریزد. حوزه این رودخانه، خلیج فارس و دریای عمان است .

/ 10 نظر / 140 بازدید